Utrata statusu przedsiębiorcy o możliwość rozpatrywania sprawy w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych

W dniu 20 marca 2007 roku weszła w życie nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego z dnia 16 listopada 2006 roku. Zgodnie ze zmianami przez nią wprowadzonymi za sprawy gospodarcze uważane są sprawy ze stosunków cywilnych między przedsiębiorcami w ramach prowadzonej przez nich działalności gospodarczej (art. 479¹ § 1 k. p. c.). Drugie zdanie tego artykułu stanowi, iż zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez którąkolwiek ze stron stosunku cywilnego po jego powstaniu, nie wyłącza zastosowania przepisów działu o postępowaniu w sprawach gospodarczych.

Problemy interpretacyjne co do powyższego przepisu pojawiają się w związku z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 roku o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych : „Sprawami gospodarczymi są sprawy ze stosunków  cywilnych między przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą na zasadach określonych w odrębnych przepisach, w zakresie prowadzonej przez nich działalności gospodarczej.” Z treści tego przepisu wynika jednoznacznie, iż ustawa dopuszcza stosowanie przepisów o sprawach gospodarczych tylko do stosunków cywilnych pomiędzy przedsiębiorcami, w przeciwieństwie do kodeksu postępowania cywilnego który zezwala na prowadzenie sprawy w postępowaniu gospodarczym w sytuacji gdy jedna ze stron zaprzestała prowadzić działalność gospodarczą po powstaniu stosunku cywilnego. Sądy w praktyce, powołując się na przepisy ustawy o rozpoznawaniu spraw przez sądy gospodarcze, odmawiały przyjęcia sprawy do rozpoznania w postępowaniu gospodarczym i przekazywały je odpowiednim wydziałom cywilnym.

Problem ten został postawiony przed Sądem Najwyższym, który w uchwale z dnia 16 grudnia 2008 roku (sygn. akt III CZP 102/08) stwierdził : „   Sprawa ze stosunku cywilnego między stronami w zakresie prowadzonej przez nie działalności gospodarczej nie jest sprawą gospodarczą w
rozumieniu art. 479¹ k.p.c. oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 24 maja 1989 r. o
rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych (Dz.U. Nr 33, poz. 175 ze
zm.), jeżeli którakolwiek ze stron przestała być przedsiębiorcą przed
wniesieniem pozwu.”  Sąd Najwyższy w uzasadnieniu stwierdził, iż w wyniku nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego powstała kolizja ustrojowa, jednocześnie SN przyznał, iż uniwersalną pełną definicję sprawy gospodarczej zawiera ustawa o rozpoznawaniu przez sądy spraw gospodarczych.

Ta uchwała Sądu Najwyższego ma bardzo doniosłe znaczenie praktyczne. Postępowanie odrębne w sprawach gospodarczych zawiera wiele obostrzeń (prekluzja dowodowa, brak możliwości wytoczenia powództwa wzajemnego, możliwość zgłoszenia do potrącenia jedynie roszczeń udowodnionych dokumentami) jest to uzasadnione tym, iż w tym postępowaniu rozpatrywane są sprawy ze stosunków cywilnych pomiędzy podmiotami profesjonalnymi. W sytuacji gdy przed wniesieniem pozwu jedna ze stron stosunku cywilnego utraciła status przedsiębiorcy (wystarczające jest aby był to jeden ze wspólników spółki cywilnej) sprawa będzie rozpatrywana z pominięciem przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych przez wydziały cywilne. Ponadto SN stwierdził, iż w przypadku wniesienia pozwu do wydziału gospodarczego, w sytuacji opisanej w uchwale z dnia 16 grudnia 2008 roku,  sprawa powinna być przekazana do właściwego wydziału cywilnego na podstawie art. 201 §1 k. p. c.

Sąd Najwyższy podkreślił, iż norma z art. 479¹§1 k. p. c. odnosi się do sytuacji w których jedna ze stron utraci status przedsiębiorcy już po wniesieniu pozwu. W tej sytuacji utrata statusu przedsiębiorcy przez jedną ze stron jest dla toczącego się procesu obojętna.